Menopozda Hormon Tedavisi

Menopoz döneminde hormon tedavisinin tercih edildiği durumlar, orta-şiddetli derecede ateş basmalarının ve bunların sonucu olarak gelişen uykusuzluk, irritabilite, konsantrasyon güçlüğü ve hayat kalitesinde bozulma gibi şikayetlerin tedavisidir. Ancak; prematür ovaryen yetmezlik, prematür veya erken menopozda, kontrendikasyon yoksa, doğal menopoz yaşına kadar hormon tedavisi kullanılmalıdır. Bunun dışında; vaginal kuruluk, idrarda yanma gibi menopozun genitoüriner semptomları bulunan kadınlarda ‘lokal’ vajinal östrojen kullanılabilir. Genç kadınlarda da, yaşlı kadınlarda da, hormon tedavisi ve östrojen tedavisi kullanımı, tedavinin yarar ve zararları göz önünde bulundurularak bireyselleştirilmelidir.

Hormon tedavisi için seçilecek ilaç, başlangıç dozu, kullanım şekli, her hastanın bireysel riskleri, tercihleri ve tedavi amaçları göz önünde bulundurularak hasta ile birlikte belirlenmelidir. Uterusu (rahimi) bulunan kadınlarda endometrium kanseri gelişimini engellemek için östrojen+ progestin kombinasyonu verilmesi gerekirken, uterusu olmayan kadınlarda yalnızca östrojen tedavisi uygulanabilir.

Hormon tedavisi başlanmadan önce mutlaka venöz tromboemboli açısından özgeçmiş ve aile öyküsü sorgulanmalıdır. Kombine östrojen ve progestin kullananlarda venöz tromboemboli riskinde 2-5 kat artış görülmektedir. Östrojen kullanımı, venöz tromboemboli riskini 1.2-1.5 kat arttırmaktadır. Kalıtsal ve edinsel pıhtılaşma bozuklukları, obezite, hareket kısıtlılığı, kırık gibi tromboemboli açısından risk faktörleri olanlarda risk daha yüksektir. İleri yaş ve koroner arter hastalığı olan kadınlarda da risk artmaktadır. Vaginal atrofinin tedavisinde kullanılan topikal östrojen krem ve tabletlerinin sistemik emilimi düşüktür ve koagulasyon proteinlerini ve venöz tromboemboli riskini etkilememektedir.

Yama veya jel şeklinde uygulanabilen transdermal östrojen, karaciğerde sentezlenen pıhtılaştırıcı faktörleri arttırmaz, C-reaktif protein gibi proinflammatuar belirteçler üzerine olumlu etkisi vardır. Transdermal östrojen kullanımı ile venöz tromboemboli riskinde artış görülmemiştir. Östrojenin transdermal ve vaginal kullanımı ile, gastrointestinal sistemde östradiolün östrono dönüşümü baypas edilir ve trigliserid seviyeleri, pıhtılaşma faktörleri ve globulinler daha az etkilenir.

Menopoz ile ilgili yapılmış en büyük çalışmalardan olan Women’s Health Initiative (WHI) çalışmasında, ortalama 5 yıl hormon tedavisi (östrojen + progestin) kullanan grupta, meme kanseri riskinde, koroner arter hastalığında, inmede ve venöz tromboembolide hafif artış, kırık riskinde ve kolon kanserinde azalma saptanmıştır. Yalnızca östrojen kullanan grupta tromboembolik olaylarda artış saptanırken, kardiyovasküler olaylar ve meme kanserinde artış görülmemiştir. WHI’n 10 yıl içinde menopoza girmiş olan ve 60 yaşından genç olan grubun sonuçlarını içeren reanalizinde hormon tedavisinin olası kardiyoprotektif etkisi olabileceği saptanmıştır. < 60 yaş ve menopozdan sonra < 10 yıl geçmiş olan kadınlarda, hayat kalitesini etkileyen ciddi vazomotor semptomlar ve diğer klimakterik semptomlar varlığında, kardiyovasküler ve meme kanseri riski açısından kontrendikasyon yok ise ve hormon tedavisi kullanmak istiyorlarsa, uterusu olmayanlarda östrojen tedavisi, uterus olanlarda kombine östrojen ve  progestin tedavisi başlanabilir.

Kardiyovasküler hastalıklar açısından yüksek riskli olan kadınlarda ateş basmalarının tedavisinde hormon tedavisinden ziyade hormon içermeyen tedaviler tercih edilmelidir. Yine meme kanseri açısından yüksek veya orta derecede riskli olan kadınlarda, ateş basmalarının tedavisi için hormon tedavisi yerine hormon içermeyen tedaviler tercih edilmelidir.

Kaynaklar:

1. Schmidt P. The 2012 Hormone therapy position statement of the North American Menopause Society. Menopause 2012; 19 (3): 257-271.
2. Postmenopausal estrogen therapy: route of administration and risk of venous thromboembolism. Committee Opinion No. 556. American College of Obstetricians and Gynecologists. Obstet Gynecol 2013; 121:887–90.
3. Grady D, Wenger NK, Herrington D, Khan S, Furberg C, Hunninghake D, et al. Postmenopausal hormone therapy increases risk for venous thromboembolic disease. The Heart and Estrogen/progestin Replacement Study. Ann Intern Med 2000;132:689–96.
4. Baber RJ, Panay N, Fenton A, the IMS writing group. 2016 IMS recommendations on women’s midlife health and menopause hormone therapy. Climacteric 2016; 19(2): 109-150.
5. Management of menopausal symptoms. Practice Bulletin No. 141. American College of Obstetricians and Gynecologists. Obstet Gynecol 2014;123:202–16.
6. Stuenkel CA, Davis SR, Gompel A, Lumsden MA, Murad MH, Pinkerton JV, Santen RJ. Treatment of symptoms for menopause: an endocrine society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab 2015; 100: 3975-4011.